Aktualności

Czy wiesz, że nawet 50–75% osób, u których zdiagnozowano celiakię w dowolnym wieku, może mieć niską gęstość mineralną kości? Jak to wpływa na rozwój osteoporozy i ryzyko złamań? Jak zadbać o swoje kości, gdy stosuje się dietę bezglutenową? A jeśli też bezmleczną? Poniżej podajemy Ci praktyczne wskazówki na ten temat.

Osteoporoza to patologiczna redukcja masy kości w odniesieniu do normy przewidzianej dla płci i wieku. Jej skutkiem jest osłabienie kości oraz zwiększone ryzyko złamań, a w efekcie bólu i niepełnosprawności. Osteoporozę często wyprzedza osteopenia, czyli obniżenie gęstości mineralnej kości, która może występować już w młodym wieku.

Rozwój i przebieg osteoporozy w dużym stopniu zależy od stylu życia, a czynniki ryzyka to:

• wiek (osteoporozę najczęściej rozpoznaje się u osób w wieku podeszłym, w tym szczególnie u kobiet w okresie menopauzy)
• niedobór hormonów płciowych i zaburzenia hormonalne
• płeć żeńska i niska masa ciała w dorosłym wieku (poniżej 58 kg)
• choroby układu pokarmowego, oddechowego, tarczycy, wątroby i nerek
• długotrwałe przyjmowanie niektórych leków
• mała aktywność fizyczna
• zła dieta (m.in. zbyt mała ilość białka, wapnia, witaminy D)
• zaburzenia mikrobioty jelitowej
• palenie papierosów i spożywanie alkoholu
• czynniki genetyczne.

Celiakia a osteoporoza

Osoby, u których dopiero w wieku dorosłym rozpoznano celiakię, mają tendencję do niższej gęstości mineralnej kości. Od wystąpienia objawów celiakii do postawienia diagnozy może minąć nawet 10–15 lat, zatem w tym czasie organizm nie będzie w stanie wykorzystać ważnych składników odżywczych, w tym wapnia potrzebnego do budowy mocnych kości. Do tego każdy kolejny czynnik ryzyka zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju osteoporozy. Jeśli celiakia została zdiagnozowana w dzieciństwie lub w wieku nastoletnim i dieta bezglutenowa jest ściśle przestrzegana, prawdopodobnie uda się uniknąć ryzyka osteopenii, a długoterminowo osteoporozy. Jednak nieleczona celiakia (nieprzestrzeganie diety, nieurozmaicona dieta) wpływa na rosnące dziecko, co oznacza, że jego kości mogą nie osiągnąć optymalnej masy. 

Ryzyko osteoporozy wzrasta wraz z wiekiem, dlatego kobiety, u których celiakię zdiagnozowano już w okresie menopauzy, mają większe trudności z poprawą gęstości kości. Mają one mniej estrogenu, co przyspiesza utratę masy kostnej i skutkuje jej mniejszą wytrzymałością. 

Dodatkowo osoby z celiakią mogą mieć zaburzoną mikrobiotę jeliową. A stan mikrobioty znacząco wpływa na ryzyko osteoporozy poprzez mechanizmy takie jak regulacja wchłaniania witaminy D, produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które wspierają metabolizm kostny, oraz wpływ na ogólny stan zapalny w organizmie. Zaburzenia w składzie mikrobioty mogą prowadzić do niedoborów składników odżywczych, dysfunkcji bariery jelitowej i zwiększonego ryzyka utraty masy kostnej.

Jak sprawdzić czy masz osteoporozę?

Jeśli uważasz, że możesz być zagrożona/y osteopenią lub osteoporozą, skonsultuj się ze swoim lekarzem rodzinnym. Choroby te diagnozuje się na podstawie densytometrii, czyli badania gęstości kości, znanego jako badanie DEXA (ang. Dual Energy X-ray Absorptiometry). Masa kostna jest mierzona przy użyciu współczynnika T-score. Jest to wskaźnik, który pokazuje, jak bardzo gęstość kości danej osoby różni się od średniej gęstości kości młodej osoby dorosłej.

Jak się bronić przed osteoporozą?

Przestrzegać urozmaiconej i zrównoważonej diety bezglutenowej, która jest bogata w wapń, ważny dla utrzymania prawidłowej struktury kości. Zaleca się, aby dorośli z celiakią spożywali co najmniej 1300–1500 mg wapnia każdego dnia. Jeśli nie możesz uzyskać całej potrzebnej ilości wapnia wyłącznie z diety, rozważ jego suplementację, po wcześniejszej konsultacji z dietetykiem i/lub lekarzem. Aby przyswoić wystarczającą ilość wapnia, organizm potrzebuje też witaminy D, którą w polskich warunkach należy suplementować (po konsultacji z lekarzem).

A co, jeśli masz dodatkowo nietolerancję laktozy? Laktoza poprawia biodostępność wapnia z diety, a poza tym zawiera ją wiele pokarmów bogatych w wapń. Dlatego osoby stosujące dietę o niskiej zawartości laktozy zwykle spożywają mniej wapnia, co może mieć wpływ na stan ich kości. W takiej sytuacji warto szczególnie skupić się na bilansowaniu diety, spożywaniu zastępników produktów mlecznych wzbogacanych wapniem i ewentualnej suplementacji.

Jak zmniejszyć ryzyko rozwoju osteoporozy w celiakii?

1. Przestrzegaj ściśle diety bezglutenowej.

2. Spożywaj bezglutenowe produkty najlepsze dla zdrowych kości:

• nabiałowe – m.in. mleko, jogurty, maślankę, skyr, kefir, sery typu cottage, sery twarogowe, sery podpuszczkowe – żółte oraz mozzarellę i fetę, a jeśli nie możesz spożywać nabiału, stosuj wzbogacane wapniem napoje roślinne i zamienniki jogurtów i serów
• ryby (np. sardynki wraz z ośćmi)
• orzechy (np. laskowe, włoskie, migdały) oraz nasiona (np. mak, sezam, słonecznik)
• warzywa, szczególnie zielone warzywa liściaste, np. jarmuż, kapustę, dynię, brukselkę, brokuły, pietruszkę i jej natkę, seler, por
• orzechy (np. laskowe, włoskie, migdały) oraz nasiona (np. mak, sezam, słonecznik)

3. Ruszaj się i ćwicz – wskazany jest trening siłowy i z obciążeniem, w tym wykorzystujący masę ciała (np. podskoki), ćwiczenia w wodzie, ze sprężynami, taśmami itp.

4. Nie pal tytoniu (unikaj też biernego palenia oraz papierosów elektronicznych)

5. Unikaj alkoholu.

6. Dbaj o stan swojej mikrobioty jelitowej, tutaj dowiesz się więcej na ten temat.

Jeśli dorosły lub dziecko z celiakią ściśle stosuje zbilansowaną dietę bezglutenową i unika opisanych wyżej czynników ryzyka, nie powinno być zagrożenia zmniejszenia masy kostnej. Jednak badania w kierunku osteopenii i osteoporozy nie są rutynowo zlecane osobom z celiakią. Dlatego warto zachować czujność i w przypadku jakichkolwiek wątpliwości porozmawiać z lekarzem oraz zbadać się w tym kierunku.

Źródła:

„Celiakia a ryzyko osteoporozy” – dr inż. Joanny Rachtan,  14 numer magazynu „Bez glutenu”

„Jak zadbać o zdrowe kości” – prof. dr hab. n. med. Ewa Stachowska